Heilig Land Stichting

In de periode 2015-2016 bewerkten we in opdracht van de Stichting Restauratie Complex Heilig Land Stichting het archief van de Heilig Land Stichting. Daar ging een lange tijd van voorbereiding aan vooraf. Om het archief onder te kunnen brengen bij het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) moest het worden geïnventariseerd en daarvoor ontbrak het de stichting aan voldoende financiële middelen. Ten behoeve van subsidieaanvragen schreven we daarom eerst, in 2012, een projectplan. Het archief was al eens bewerkt. Vrijwilligers van de Meerwijkparochie brachten materiaal bijeen en ordenden, beschreven en verpakten het. In 2015 - toen er voldoende geld bijeen was gebracht en we met de werkzaamheden konden beginnen - werd het archief tot 1975, met een door Jan Willemsen (vrijwilliger en schrijver van Het Heilige land van Piet Gerrits. Kerkelijke kunstenaar in Palestina en Nederland, 2014) vervaardigde lijst, overgedragen aan het RAN. In de zomer van 2016 kon het inventarisatieproject, waaraan Kees van Dooren, Ruerd de Vries, Harm Jager en Robert Spanings (RAN) hebben meegewerkt, worden afgerond.

Geschiedenis

Initiatiefnemer van de Heilig Land Stichting was de Waalwijkse priester Arnold Suys (1870-1941). In 1903 nam Suys deel aan een pelgrimstocht van de paters assumptionisten naar Palestina. In Frankrijk deed men de bedevaartplaats Paray-le-Monial aan. Terug in Nederland stelde Suys een plan op voor een park met een reconstructie van de heilige plaatsen en een H. Hartbasiliek. Bij een tweede pelgrimstocht, in 1905, waren Suys’ reisgenoten de Amsterdamse architect Jan Stuyt (1868-1934) en de Nijmeegse kunstenaar Piet Gerrits (1878-1957). Zij zouden Suys steunen bij het realiseren van zijn plannen. Ook de Nijmeegse Jeanne Vroomans-Leclerq (1856-1927) spande zich in voor een H. Hartbasiliek en een bedevaartpark. Ze noemde haar plan ‘Het Nieuwe Heilig Land’ en richtte daarvoor de ‘Sions- en H. Landstichting’ op. In 1907 verzocht het bisdom 's-Hertogenbosch Vroomans om haar voornemen te bespreken met Suys. De samenwerking tussen Suys en Vroomans mislukte.

Op 28 februari 1911 vond de oprichtingsvergadering van de Heilig Land Stichting plaats. Suys werd door de bisschop benoemd tot vicaris (na 1927 'geestelijk bestuurder'). De Heilig Land Stichting kocht grond aan. Op 6 januari 1915 werd de Cenakelkerk ingezegend en werd de R.K. Parochie De Meerwijk - met Suys als pastoor - opgericht. Op 24 augustus 1915 werd een aparte stichting opgericht voor het beheer van grond en gebouwen en eigen vermogen van de Heilig Land Stichting: de Eerste Hulp Stichting der Heilig Land Stichting. Aan deze stichting werd het beheer van de pas aangelegde begraafplaats toevertrouwd. Het devotiepark werd ingericht. In 1916 kon het stichtingsbestuur van Vroomans de Bakkersberg te kopen. 'De Sionsberg’, was bestemd voor de bouw van de H. Hartbasiliek. Daartoe werd in 1923 de Basiliekstichting opgericht. De basiliek kwam er niet. Het deel dat werd gerealiseerd kreeg een andere functie. In 1919 richtte Suys de Stichting Sedes Sapientiae (Zetel der Wijsheid) op, die in 1920 een jongenschool, in 1923 een meisjesschool en in 1924 een patronaatshuis liet bouwen.

Arnold Suys schakelde religieuzen in voor werkzaamheden op de Heilig Land Stichting. In 1915 betrokken de Dochters van het Heilig Hart van Jezus het klooster naast de Cenakelkerk. Als taak hadden zij de Eeuwigdurende Aanbidding van het H. Sacrament. In 1928 namen de uit Turnhout afkomstige Kanunnikessen van het H. Graf (CRSS) in 1928 hun plaats in. Zij vingen de pelgrims op. Het klooster onderging een uitbreiding en kreeg de naam Casa Nova. In 1936 vervingen Duitse kanunnikessen de Belgische zusters. In 1939 verkocht de stichting het complex aan de Stichting Pelgrimshuis Casa Nova. In 1928 stichtten de zusters van Ongeschoeide Karmel (OCD) een karmel op de Heilig Land Stichting. Zij leidden een contemplatief leven. Na 1922 verzorgden de paters Monfortanen (SMM) rondleidingen op het terrein. Hun klooster was genaamd Stella Matutina (Morgenster).

Na de Tweede Wereldoorlog nam het aantal bezoekers aan de Heilig Land Stichting, met name die in groepsverband, gestaag af. Kees van Beek (1899-1987), die Suys als geestelijk bestuurder en pastoor na diens overlijden, in 1942 was opgevolgd, had hier geen goed antwoord op. De montfortaan Ben Kiewe (1923-2000) die in 1970, na het terugtreden van Van Beek als geestelijk bestuurder van de Heilig Land Stichting tot directeur werd benoemd, had dat wel. Onder zijn leiding veranderde het park van een devotiepark in een bijbels museum. Op 1 januari 1975 volgde Toon Rabou (1923-2016) Kees van Beek als pastoor van de Meerwijkparochie op. Per die datum droeg de Heilig Land Stichting de Cenakelkerk en de bijbehorende terreinen over aan de parochie. In 1988 werd de officiële benaming van het museum Bijbels Openluchtmuseum. Nu is de naam Museumpark Oriëntalis Heilig Land Stichting. De Meerwijkparochie is opgegaan in de R.K. Parochie De Heilige Drie-eenheid.

Archieven

Wij tellen negen archiefvormers: de Heilig Land Stichting, de Eerste Hulp Stichting der Heilig Land Stichting, de Basiliekstichting, Jeanne Vroomans-Leclerq, en de Missionarissen van het Heilig Hart te Tilburg (brieven van Vroomans-Leclerq aan paters MSC), de R.K. Parochie De Meerwijk en de Stichting Sedes Sapientiae. Vanwege de onderlinge relatie en de verwevenheid van archiefstukken zijn de stukken van de Eerste Hulp Stichting, de Basiliekstichting, Jeanne Vroomans-Leclerq, en van de Missionarissen van het Heilig Hart ondergebracht in de archiefinventaris van de Heilig Land Stichting. Om dezelfde reden treft men het materiaal van de Stichting Sedes Sapientiae aan in het archiefinventaris van de R.K. Parochie De Meerwijk. De (beschrijvingen van de) archivalia van Arnold Suys en Kees van Beek treft men aan in twee aparte (niet in rubrieken ingedeelde) plaatsingslijsten. We beschreven de archieven aan de hand van de belangrijkste ISAD(G)-beschrijvingselementen. Behalve bij het archief van de Missionarissen van het Heilig Hart werd dit van de archiefvormers gedaan volgens de ISAAR-standaard.

Het archief van de Heilig Land Stichting beslaat de periode 1911-1975. In 1911 werd de Heilig Land Stichting opgericht, in 1975 volgde Rabou Kees van Beek als pastoor op en droeg de stichting de Cenakelkerk en de bijbehorende terreinen over aan de Meerwijkparochie. Het oudste stuk betreft een retroactum uit 1854. Het jongste stuk is een gastenboek over de periode 1924-1969 met enkele aantekeningen uit 1975 en 2007. Het archief heeft een omvang van 5,5 m1. Het archief van de Meerwijkparochie heeft betrekking op de periode 1915-1975. In 1915 werd de parochie opgericht, ook hier hielden we 1975 als eindjaar aan. De jongste stukken in het parochiefarchief zijn van 1988, het betreft latere aantekeningen in parochieregisters. Het archief telt 2,25 m1. Het archief van Arnold Suys, 1,12 m1 groot, heeft betrekking op de periode 1893-1942. Suys overleed op 31 december 1941, de stukken uit 1942 hebben betrekking op zijn nalatenschap. Het archief van Kees van Beek heeft een omvang van slechts 0,37 m1 en beslaat de periode 1923-1978. De vier archieven zijn nagenoeg volledig openbaar. Alleen op de persoonsregisters in het archief van de Meerwijkparochie zit een openbaarheidsbeperking.

De toegangen op de archieven van de Heilig Land Stichting, de R.K. Parochie De Meerwijk, Arnold Suys, en van Kees van Beek zijn te raadplegen via de Digitale Studiezaal van het RAN (en het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis).